Jak wyprodukować rozsadę roślin jednorocznych


Dlaczego niektóre rośliny jednoroczne uprawiamy z rozsady? Jest to grupa roślin, które mają długi okres wegetacji (wysiane do gruntu w IV-V nie zdążyłyby zakwitnąć przed nadejściem zimy), wiele z nich długo wschodzi, a ponadto są wrażliwe na niskie temperatury. Ponadto wiele gatunków ma tak małe nasiona, że bezpieczniejszy jest wysiew w kontrolowanych warunkach (np. w skrzynkach). Co trzeba uwzględnić rozpoczynając produkcję rozsady roślin ozdobnych?


Terminy siewu
Nasiona begonii wysiewamy w szklarniach zimą

Przy produkcji roślin z rozsady niezbędne jest posiadanie pomieszczenia zabezpieczonego przed mrozem i jednocześnie dobrze oświetlonego. Produkcja rozsady w mieszkaniach nie jest zalecana ze względu na niedobór światła, szczególnie w miesiącach zimowych. Dlatego też ważne jest posiadanie inspektu lub szklarni.


Tabela. Terminy i temperatury wysiewu nasion roślin jednorocznych pod osłonami.

wysiew termin miejsce wysiewu temperatura przykładowe gatunki
zimowy k. XII – pocz. III ciepła szklarnia 20 – 25oC Begonia semperflorens

Lobelia erinus

Ageratum houstonianum

Petunia hybrida

Salvia splendens

wczesnowiosenny III ciepły inspekt

tunel foliowy

20oC Dianthus caryophyllus

Antrrhinum majus

Gazania splendens

Tagetes sp.

Callistephus chinensis

Zinnia elegans

Helichrysum bracteatum

Matthiola incana

Portulaca grandiflora

Phlox drummondii

Limonium sinuatum

wiosenny IV zimny inspekt 16 – 20oC j. w.

Pojemniki

Najczęściej stosuje się skrzynki lub misy (siew rzutowy, rzędowy lub punktowy), większe nasiona można wysiewać bezpośrednio do doniczek, multiplatów (siew punktowy) lub do doniczek torfowych, w których wysadza się rozsadę do gruntu. Wszystkie pojemniki powinny być zdezynfekowane, np. roztworem siarczanu miedzi lub formaliny.


Podłoża

Podłoże powinno mieć strukturę gruzełkowatą oraz dobre właściwości powietrzno-wodne. Nie jest wymagana zasobność w składniki pokarmowe, ponieważ dawkę startową roślina ma zmagazynowaną w nasieniu. Można zastosować w bardzo niedużych ilościach makro- i mikroskładniki w formie łatwo przyswajalnej (szczególnie, gdy mamy w planie późniejsze przesadzanie). Ponadto podłoże do wysiewu musi być wolne od patogenów i nasion chwastów.

Do wysiewów doskonale nadaje się torf wysoki (duża pojemność wodna) odkwaszony do odczynu lekko kwaśnego lub obojętnego z dodatkiem gruboziarnistego piasku rzecznego lub perlitu (duża pojemność powietrzna) np. w stosunku 1:1. W przypadku wysiewu do ziemi kompostowej lub liściowej należy ziemie te parować w celu zniszczenia patogenów. Przy wysiewie nasion bardzo drobnych należy podłoże przesiać przez sito. Pojemniki wypełniamy przygotowanym wcześniej podłożem, i lekko wyrównujemy (nie ubijamy!) np. deseczką albo packą. Po wysiewie nasiona przykrywamy przesianym piaskiem (z wyjątkiem nasion bardzo drobnych lub wymagających światła do kiełkowania).


Wielkość nasion

Od wielkości nasion zależeć będzie sposób ich wysiewu oraz grubość przykrycia wysiewów. Zakłada się, że nasiona powinny być przykryte warstwą 3 razy grubszą od grubości nasion. Z wielkością nasion wiąże się oczywiście wartość określająca ilość nasion w 1 gramie. Znajomość tej wartości ma ogromne znaczenie przy planowaniu zakupu nasion na produkcję określonej ilości rozsady.

Tabela. Wielkość nasion roślin jednorocznych produkowanych z rozsady.

Nazwa łacińska Nazwa polska Liczba nasion w 1 g Ilość nasion [g] do produkcji 1000 roślin
Ageratum houstonianum żeniszek meksykański 6 000 1
Amaranthus caudatus szarłat zwisły 1 500 2
Ammobium alatum złociszek oskrzydlony 2 500 1
Antirrhinum majus wyżlin większy, lwia paszcza 6 000 0,5
Begonia semperflorens begonia stale kwitnąca 80 000 0,1
Callistephus chinensis aster chiński 450 3
Celosia argentea celozja pierzasta 1 200 1,5
Chrysanthemum carinatum złocień trójbarwny 300 5
Dianthus caryophyllus goździk ogrodowy 500 3
Gazania splendens gazania lśniąca 200 10
Helichrysum bracteatum kocanki ogrodowe 1 200 3
Impatiens balsamina niecierpek balsamina 100 20
Lobelia erinus lobelia przylądkowa 3 500 0,1
Matthiola incana lewkonia letnia 600 3-4
Petunia hybrida petunia ogrodowa 8 000 0,25
Portulaca grandiflora portulaka wielkokwiatowa 8 000 0,1
Salvia splendens szałwia błyszcząca 350 5
Sanvitalia procumbens sanwitalia płożąca 1 500 2
Tagetes erecta aksamitka wyniosła 250 8
Tagetes patula aksamitka rozpierzchła 400 6
Tagetes teniufolia aksamitka wąskolistna 1 200 2
Verbena hybrida werbena ogrodowa 350 6
Zinnia elegans cynia wytworna 120 15

(Praca zbiorowa, Rośliny ozdobne- skrypt dla studentów wydziałów ogrodniczych, PWN Warszawa 1987)


Sposoby siewu

W zależności od wielkości nasion, ilości miejsca w szklarni (inspekcie) oraz posiadanych pojemników stosujemy wysiew rzutowy, rzędowy, punktowy lub gniazdowy.

Siew rzutowy – polega na równomiernym rozrzuceniu nasion po całej powierzchni przeznaczonej pod wysiew. Jest to sposób wymagający pewnej umiejętności, ponieważ zwykle wysypanie nasion z torebki kończy się zagęszczeniem roślin w jednym miejscu. Stosuje się go dla nasion, które wyraźnie widać na powierzchni oraz dla szybko kiełkujących (nie zdążą zagłuszyć ich chwasty).

Siew rzędowy – polega na wysianiu nasion w wyznaczone rzędy. Stosuje się go dla nasion słabo widocznych na powierzchni, drobnych i wolno kiełkujących.

Siew punktowy – polega na wysiewie nasion pojedynczo, najczęściej do doniczek lub multiplatów. Stosuje się go dla bardzo dużych nasion oraz dla gatunków, które nie znoszą przesadzania (np. kobea, rącznik).

Siew gniazdowy – jest modyfikacją siewu punktowego i polega na umieszczeniu kilku (3-5) nasion w jednym miejscu.


Warunki kiełkowania nasion
Każdy gatunek wymaga odpowiednich warunków do kiełkowania nasion

Do prawidłowego kiełkowania nasiona potrzebują przede wszystkim odpowiedniej temperatury i wilgotności podłoża i powietrza. Optymalne temperatury kiełkowania poszczególnych gatunków podano w tabeli 1. Są one związane z pochodzeniem roślin. Odpowiednia wilgotność podłoża natomiast jest niezbędna do napęcznienia i kiełkowania nasion. Zbyt wysoka wilgotność powoduje powstawanie warunków beztlenowych, zaduszenie i gnicie nasion, zbyt niska – wysychanie nasion i tracenie przez nie zdolności do kiełkowania. Dlatego tak ważne jest prawidłowe podlewanie (a właściwie zraszanie sitkiem) wysiewów. Dodatkowo pojemniki z wysiewami przykrywamy  szkłem lub folią i codzienne je wietrzymy. W momencie zauważenia pierwszych wschodów nakrycie zdejmujemy.

Najczęściej nasiona kiełkują w ciemności i muszą być przykryte warstwą podłoża (3 x grubość nasion).

Dla niektórych nasion dostęp światła jest konieczny. Do roślin wymagających światła do kiełkowania (nie przykrywamy ich podłożem, a tylko lekko w nie wgniatamy) należą: Begonia semperflorens (begonia stale kwitnąca), Celosia argentea (celozja pierzasta), Helichrysum bracteatum (kocanki ogrodowe), Matthiola incana (lewkonia letnia),  Lobelia erinus (lobelia przylądkowa), Antirrhinum majus (wyżlin większy, lwia paszcza), Petunia x hybrida (petunia ogrodowa), Sanvitalia procumbens (sanwitalia płożąca, polegnatka), Nicotiana alata (tytoń oskrzydlony), Ageratum houstonianum (żeniszek oskrzydlony)


Pielęgnacja siewek

Podczas kiełkowania i wzrostu siewek należy im zapewnić optymalne warunki wpływające na wzrost i rozwój roślin. Jest to stosunkowo łatwe w przypadku roślin wysiewanych pod osłonami. Stosunkowo łatwa jest regulacja prawidłowej temperatury (każde kolejne pikowanie i przesadzanie wiąże się z obniżeniem temperatury o kilka stopni). Dużym problemem, szczególnie przy wysiewach zimowych, jest zapewnienie siewkom odpowiedniej ilości światła. Dlatego warto doświetlać rośliny w miesiącach o najkrótszym dniu lampami np. sodowymi.

Kolejnym ważnym czynnikiem kiełkowania i wzrostu roślin jest zapewnienie im optymalnej wilgotności podłoża i powietrza. Przy niedostatecznej wilgotności podłoża napęczniałe nasiona szybko wyschną, przy nadmiernej łatwo zostaną zaatakowane przez choroby grzybowe. W miarę wzrostu siewek warto je zasilać roztworem nawozu wieloskładnikowego np. Florovitem. Specjalnym zabiegiem stosowanym przy uprawie roślin z rozsady jest ich pikowanie.


Pikowanie siewek

Jest najbardziej praco- i czasochłonnym zabiegiem przy produkcji rozsady. Jest to przesadzanie młodych siewek, które wykształciły pierwsze liście właściwe. Zabieg ten po pierwsze pozwala na rozsadzenie gęstych wysiewów, zwiększa ilość składników odżywczych i światła przypadających na jedną roślinę, ale przede wszystkim powoduje uszkodzenie korzenia głównego i rozwój wielu korzeni bocznych.

Prawidłowo wykonane pikowanie sprawia, że rośliny wykształcają bardzo silny system korzeniowy. Pikowania nie powinno się stosować dla roślin, które wytwarzają jeden główny korzeń (korzeń palowy) – np maki, łubiny. Nasiona takich roślin wysiewamy bezpośrednio do pojemników docelowych i unikamy przesadzania tych roślin. Natomiast rośliny łatwo regenerujące system korzeniowy dobrze reagują na pikowanie i powinno się ten zabieg wykonywać.

Do pikowania używamy specjalnych pikowników – można je kupić w sklepach ogrodniczych, albo dobrze zaostrzonych kołeczków.

  1. Pikownikiem podważamy korzenie siewki, trzymając jednocześnie palcami za liścienie.
  2. Uszczykujemy najdłuższe korzenie, ale nie niszczymy bryłki korzeniowej.
  3. Wykonujemy dołek pikownikiem.
  4. Umieszczamy w dołku system korzeniowy siewki, uważając aby nie podwijać korzeni.
  5. Wbijamy pod kątem pikownik tuż obok siewki i przesuwamy go w kierunku rośliny, nagarniając podłoże na  korzenie.
  6. Wyrównujemy miejsce po wbitym pikowniku.
  7. Po przepikowaniu pełnego pojemnika podlewamy podłoże delikatnym strumieniem wody.

(Rysunek: Podgórska A., Pomirska H.: Działka szkolna, WS, 1963)


Pielęgnacja rozsady

Do podstawowych zabiegów pielęgnacyjnych należą podlewanie, wietrzenie, odchwaszczanie, nawożenie, uszczykiwanie i ewentualna ochrona. Szczególnie ważne jest umiejętne podlewanie rozsady. Nie należy polewać wodą po liściach. Ma to ogromne znaczenie przede wszystkim podczas słonecznej pogody, gdyż rośliny łatwo ulegają poparzeniu (brunatne plamy), łatwiej też o rozwój patogenów grzybowych (szczególnie na liściach owłosionych lub mięsistych).

(Rysunek: Podgórska A., Pomirska H.: Działka szkolna, WS, 1963)

 

Ważne jest aby nie zalewać nadmiernie podłoża, szczególnie w chłodne pochmurne dni, ponieważ bardzo łatwo wtedy o rozwój chorób grzybowych oraz pojawienie się szkodników tak na roślinie jak i w glebie

Przepikowane siewki żeniszka będą dalej pielęgnowane w szklarni

Rozsada wymaga też codziennego wietrzenia, szczególnie w słoneczne, cieple wiosenne dni. W szklarni powstaje wtedy tzw. efekt cieplarniany, co może przyczynić się do więdnięcia roślin, a nawet ich zaparzenia. W bardzo słoneczne dni niezbędne może się też stać cieniowanie roślin lub, jeszcze lepiej, całych pomieszczeń, w których produkujemy rośliny.  Najprostszym sposobem zacieniania jest rozpostarcie nad roślinami agrowłókniny lub maty cieniującej. Szklarnie i tunele można też pobielić roztworem wapna.

Rozsada produkowana na parapecie okiennym w mieszkaniu ma znacznie słabszy dostęp do światła niż rozsada ze szklarni, tunelu lub inspektu. Aby zmniejszyć groźbę wybiegania roślin w mieszkaniu powinniśmy obniżyć o kilka stopni temperaturę powietrza.

Zasilanie jest kolejnym zabiegiem doskonale wpływającym na jakość rozsady. Przed tym zabiegiem należy bezwzględnie odchwaścić pojemniki, aby nie zasilać dodatkowo chwastów. Nawożenie możemy rozpocząć wtedy, gdy roślina zaczęła wypuszczać nowe liście po kolejnym przesadzeniu lub gdy widzimy objawy niedoboru składników pokarmowych (jak to rozpoznać? – już wkrótce w nowym dziale „Ochrona roślin”). Najlepszym i najwygodniejszym sposobem nawożenia jest zasilanie dolistne i doglebowe płynnymi mieszankami wieloskładnikowymi (np. Florovitem). Stosujemy je w stężeniu podanym przez producenta na opakowaniu, średnio raz w tygodniu.

Ważnym zabiegiem wpływającym na dobre rozkrzewienie rozsady jest uszczykiwanie wierzchołków. Opóźnia ono wprawdzie nieznacznie kwitnienie, ale wzmacnia rozsadę i nadaje jej ładny kształt oraz zapewnia obfitsze kwitnienie (roślina wytwarza większą ilość pędów). Ochrona omówiona zostanie wkrótce w nowym dziale „Ochrona roślin”.


Hartowanie rozsady

Rośliny produkowane w pomieszczeniu, w „cieplarnianych” warunkach, są delikatne i bardziej wrażliwe na zmiany światła i temperatury. Dlatego na ok. 2 tygodnie przed wysadzaniem należy zacząć hartować rozsadę. Polega to na codziennym wystawianiu roślin na zewnątrz w zacienione, osłonięte miejsce. Z każdym dniem wydłużamy czas przebywania roślin poza pomieszczeniem. Na 2-3 dni przed sadzeniem pozostawiamy rośliny na stałe na dworze. Stopniowo zmniejszamy też ograniczamy podlewanie rozsady. Hartowanie jest dość kłopotliwe w przypadku dużej ilości roślin, wtedy warto zastosować jedynie intensywne wietrzenie szklarni z jednoczesnym zmniejszeniem dawek wody. Dobrym miejscem produkowania rozsady jest inspekt, w którym możemy zapewnić zarówno właściwą temperaturę i oświetlenie jak i odpowiednie warunki do hartowania (po zdjęciu okien roślina jest praktycznie „na zewnątrz”).


Sadzenie rozsady na miejsce stałe

Dobrze wykształconą, krępą i zahartowaną rozsadę możemy wysadzać dopiero wtedy, gdy minie groźba ostatnich wiosennych przymrozków (ok. połowy maja – po tzw. zimnej Zośce). Sadzenie najlepiej przeprowadzić w pochmurną, a nawet lekko deszczową pogodę. Jeżeli nie możemy liczyć na taką pogodę, to sadzimy rozsadę po południu, gdy słońce nie operuje już tak mocno. Przed sadzeniem rośliny powinny być obficie podlane (najlepiej dzień wcześniej).  W przygotowanym wcześniej podłożu (patrz: przygotowanie podłoża) robimy małą łopatką odpowiedni do rośliny dołek i sadzimy na taką głębokość, na jaką rosła w doniczce. Po wysadzeniu ziemię wokół rośliny lekko ugniatamy i obficie podlewamy.

Rozstawa, w jakiej wysadzamy rośliny zależy przede wszystkim od gatunku, a nawet odmiany rośliny, a także od przeznaczenia rośliny.


Tabela. Przybliżone rozstawy wysadzania rozsady.

Nazwa łacińska Nazwa polska Rozstawa [cm]
Ageratum houstonianum żeniszek meksykański 15 x 20
Amaranthus caudatus szarłat zwisły 30 x 40
Ammobium alatum złociszek oskrzydlony 20 x 30
Antirrhinum majus wyżlin większy, lwia paszcza 25 x 30
Begonia semperflorens begonia stale kwitnąca 15 x 30
Callistephus chinensis aster chiński 20 x 25
Celosia argentea celozja pierzasta 25 x 30
Chrysanthemum carinatum złocień trójbarwny 30 x 35
Dianthus caryophyllus goździk ogrodowy 25 x 30
Gazania splendens gazania lśniąca 25 x 30
Helichrysum bracteatum kocanki ogrodowe 20 x 30
Impatiens balsamina niecierpek balsamina 30 x 40
Lobelia erinus lobelia przylądkowa 15 x 20
Matthiola incana lewkonia letnia 15 x 20
Petunia hybrida petunia ogrodowa 20 x 25
Portulaca grandiflora portulaka wielkokwiatowa 15 x 20
Salvia splendens szałwia błyszcząca 20 x 20
Sanvitalia procumbens sanwitalia płożąca 25 x 30
Tagetes erecta aksamitka wzniesiona 30 x 40
Tagetes patula aksamitka rozpierzchła 20 x 25
Tagetes teniufolia aksamitka wąskolistna 20 x 25
Verbena hybrida werbena ogrodowa 20 x 30
Zinnia elegans cynia wytworna 20 x 25

(Chojnowscy E. i M.: Najpiękniejsze kwiaty letnie, Multico, Warszawa 2002)


Pozostałe artykuły:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.