Tilia – lipa


Lipa w Bieszczadach - kiedyś był tu środek wsi
Lipa w Bieszczadach – kiedyś był tu środek wsi

Do rodzaju Tilia należą drzewa, dorastające średnio do 25 m wysokości, o sercowatych, długoogonkowych liściach. Liście na jesieni przebarwiają się na żółto. Kwiaty dwupłciowe, żółte lub żółto-białe, osadzone na długiej szypułce zaopatrzonej w listkowatą podsadkę. Kwiaty są silnie pachnące, owadopylne (w dzień pszczoły, w nocy inne błonkówki, muchówki, chrząszcze), miododajne. Kwitnienie w VI-VII, a nawet VIII – IX (w zależności od gatunku). Gatunki krajowe kwitną w VI-VII (stąd nazwa – lipiec). Owocem jest kulisty orzeszek, mniej lub bardziej żebrowany (czasem całkowicie gładki). Skrzydełko przy szypułce ułatwia roznoszenie nasion przez wiatr. Nasiona są chętnie zjadane przez zwierzęta. Lipy mają ogromne zdolności regeneracyjne. Nawet zupełnie ścięta lipa potrafi wydać odrosty z pnie lub korzeni, tworzy wtedy postać mniej lub bardziej krzaczastą.

Pachnące kwiaty lipy
Pachnące kwiaty lipy

W Polsce dziko rosną dwa gatunki lip: pospolita w całym kraju Tilia cordata oraz rosnąca na południu kraju Tilia platyphyllos. Są długowieczne, początkowo rosną powoli, a szybciej zaczynają przyrastać pod koniec pierwszego wieku życia. Dożywają nawet do 1000 lat. Najstarsza lipa w Polsce ma ponad 500 lat i znajduje się we wsi Cielętniki, niedaleko Częstochowy. Drzewo to jest dziś zagrożone przez … pątników zmierzających do Częstochowy, obgryzających drewno tej lipy. Pątnicy wierzą, że lipa ta uśmierza ból zębów i leczy je.

Jesienią liście lipy przebarwiają się na żółto
Jesienią liście lipy przebarwiają się na żółto

Lipy należą do drzew szczególnie cenionych, często pomnikowych i pamiątkowych ze względu na potężne rozmiary i długowieczność. Zachwycają regularną sylwetką oraz delikatnym zapachem kwiatów, nieodłącznie kojarzonym z początkiem lata i wakacji. Są podstawowymi gatunkami drzew alejowych i parkowych, pięknie wyglądają sadzone jako solitery. Są szczególnie użytecznymi drzewami: ich miękkie drewno wykorzystywane jest w rzeźbiarstwie (lipowy Ołtarz Mariacki w Krakowie), do produkcji instrumentów muzycznych (skrzypki lipowe), miód lipowy jest jednym z podstawowych wykorzystywanych do leczenia przeziębień i nadpobudliwości i nerwowości, liście szybko się rozkładają i są wykorzystywane do produkcji ziemi liściowej. Na deseczkach lipowych od wieków malowane są prawosławne ikony. Łyko lipowe (tzw łub) wykorzystywane jest do produkcji łubianek, koszy, mat.

Wymagania lip w dużej mierze zależą od gatunku. Najmniej odporne na zanieczyszczenia powietrza i suszę są nasze krajowe gatunki. Wszystkie są odporne na mrozy i przymrozki wiosenne. Dobrze rosną na przeciętnej glebie, ale nie znoszą zasolenia gleby. Korzenie lip wchodzą w mikoryzę. Najlepiej rosną na stanowisku słonecznym lub lekko ocienionym. Wszystkie lipy dobrze znoszą przesadzanie, z bryłą ziemi można przesadzać nawet starsze drzewa. Bardzo dobrze znoszą też przycinanie.

Lipy łatwo rozmnażają się przez nasiona (dają liczny samosiew). Nasiona kiełkują na wiosnę po stratyfikacji. Można je też rozmnażać przez odrosty korzeniowe lub odkłady poziome.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.