Uprawa – byliny cebulowe i bulwiaste

Uprawa roślin cebulowych


Do tej grupy roślin należą tulipany, narcyzy, hiacynty, lilie, przebiśniegi, śnieżyce, szafirki, krokusy, śniedki i wiele innych opisanych w dziale cebulowe. Są to rośliny wieloletnie, które ze względu na wrażliwość na nadmierną wilgotność gleby muszą być corocznie wykopywane z ogrodu na okres lata i przechowywane do jesieni w pomieszczeniach. Cykl uprawy tej grupy roślin na  przykładzie tulipana ilustruje poniższy rysunek:

Cykl uprawy roślin cebulowych na przykładzie tulipana
Cykl uprawy roślin cebulowych na przykładzie tulipana
1. Kwitnienie
Rośliny cebulowe kwitną przede wszystkim wiosną
Rośliny cebulowe kwitną przede wszystkim wiosną

Przypada na okres wiosenny, rzadziej letni lub jesienny. Wczesną wiosną oraz w okresie poprzedzającym kwitnienie rośliny wymagają nawożenia azotem. Najlepiej jest zastosować doglebowo saletrę amonową (1 dkg/m2) w dwóch dawkach.

W okresie kwitnienia głównym zabiegiem uprawowym jest podlewanie roślin, spulchnianie gleby i niedopuszczanie do zachwaszczenia. Podlewamy w przypadku bardzo suchej wiosny, lepiej rzadziej ale obficiej. Ważne jest podlewanie gleby, a nie polewanie wodą po roślinach.

Lilie - jedne z niewielu cebulowych kwitnących latem
Lilie – jedne z niewielu cebulowych kwitnących latem

Po przekwitnięciu usuwamy kwiaty wraz z fragmentem pędu kwiatostanowego (ogławianie, dekapitacja), aby nie dopuścić do tworzenia się nasion, a tym samym osłabiania cebul. Pozostawiamy natomiast liście i część pędu kwiatostanowego, ponieważ zielone części rośliny nadal asymilują i produkują substancje odżywcze dla cebuli.

Przekwitnięte rośliny stopniowo żółkną i pozornie zamierają. W tym czasie asymilaty stopniowo gromadzą się w częściach spichrzowych (cebule, bulwy).


2. 3. wykopywanie i Przechowywanie
Wykopane cebule muszą być oczyszczone i przesortowane
Wykopane cebule muszą być oczyszczone i przesortowane
Tulipan gotowy do wykopania
Tulipan gotowy do wykopania

Nie należy zbytnio spieszyć się z wykopywaniem cebul – zalecane jest pozostawienie ich w glebie przez ok. 5 tygodni po przekwitnięciu, ponieważ jest to czas intensywnego przyrostu cebul przybyszowych. Cebule tulipanów mieszańcowych oraz hiacyntów powinny być wykopywane co roku, w ostateczności co 2 lata. Cebule i bulwy pozostałych gatunków warto wykopywać co kilka lat. Jaki jest sens wykopywania i przechowywania cebul?

Po pierwsze – zbyt długie pozostawienie cebul w jednym miejscu powoduje ich mocne zagęszczenie, drobnienie i osłabienie.

Po drugie – większość roślin cebulowych pochodzi z obszarów stepowych, gdzie letnia susza jest okresem ich spoczynku. W naszym klimacie w okresie spoczynku przypadającym na lipiec notuje się największe ilości opadów deszczu w ciągu roku. Tak mokry miesiąc nie sprzyja spoczynkowi i przyczynia się do masowego wypadania cebul w wyniku rozwoju chorób grzybowych, dlatego też nie można nadmiernie opóźniać terminu kopania cebul.

Cebule wykopujemy, gdy 1/3 łusek zbrązowiała, najlepiej w czasie bezdeszczowej pogody, tak aby gleba zdążyła nieco przeschnąć.


4. Terminy sadzenia

W zależności od gatunku (patrz: szczegółowe opisy) okres sadzenia trwa od końca lipca (narcyzy, zimowity) do października (tulipany). odpowiedni termin sadzenia jest bardzo ważny, ponieważ do zimy cebule muszą się dobrze ukorzenić w temperaturze ściśle uzależnionej od gatunku.

Zbyt wczesne sadzenie cebul może spowodować przedwczesne wybicie liści i pędów, a zahamowanie rozwoju korzeni (zbyt wysoka temperatura). Takie „jesienne” liście są bardzo narażone na działanie mrozu. Ponadto zbyt wysoka temperatura wczesną jesienią sprzyja rozwojowi chorób grzybowych. Zbyt późne sadzenie może spowodować z kolei, że cebule nie zdążą się ukorzenić przed zimą i będą miały przez to opóźniony rozwój wiosną.

Przybliżone terminy sadzenia wybranych rodzajów roślin cebulowych przedstawia tabela:

nazwa rodzajowa
termin sadzenia do gruntu
narcyzy k. VIII-IX
zimowity k. VII – VIII
krokusy jesienne VIII
śnieżyca wiosenna VIII
szafirki VIII – IX
śnieżyczka przebiśnieg VIII – IX
śniedki VIII – IX
lilie VIII – pocz. X
szachownice IX
krokusy wiosenne IX/X
cebulice IX – X
tulipany poł. IX – poł. X
hiacynty IX
czosnki X
kosaćce cebulowe koniec IX
Głębokość sadzenia, zabiegi ochronne przed sadzeniem
Głębokość sadzenia cebul
Głębokość sadzenia cebul

Każda cebula musi być posadzona na ściśle określoną głębokość. Głębokość zależy przede wszystkim od wielkości cebuli (cecha gatunkowa i odmianowa) – przyjmuje się zasadę trzech wysokości cebuli (patrz rysunek). Zgodnie z tą zasadą cebule mniejsze sadzimy płycej, a większe głębiej. Ponadto na glebach lżejszych powinno się sadzić cebule nieco głębiej niż na ciężkich i zlewnych.

Cebule, szczególnie  otwarte, są bardzo wrażliwe na choroby grzybowe i powinny być przed sadzeniem zabezpieczone przed nimi. Najgroźniejsza choroba grzybowa to fuzarioza, której rozwój szczególnie nasila się podczas ciepłej i wilgotnej jesieni.

Aby zapobiec rozwojowi i rozprzestrzenianiu się tej choroby stosuje się zabieg zaprawiania cebul przed sadzeniem. Polega on na moczeniu cebul w preparatach grzybobójczych zgodnie z aktualnym kalendarzem ochrony roślin ozdobnych. Do zaprawiania wybierać należy preparaty zawierające Kaptan, Topsin M lub Funaben. W sporządzonym roztworze moczy się całe cebule od 1/2 do 1 godziny (w zależności od preparatu i stężenia – warto przeczytać instrukcję na opakowaniu).


Technika sadzenia

Sadzenie cebul - metoda zagonowa
Sadzenie cebul – metoda zagonowa
Zależy od przeznaczenia sadzonych roślin cebulowych. Najbardziej znana jest metoda zagonowa. Polega ona na wykopaniu rowka (zagon 1 na rysunku po prawo), umieszczeniu na jego dnie cebul i zasypaniu go ziemią pochodzącą z następnego rowka (zagon 2).
Dzięki tej metodzie wszystkie cebule posadzone są na tej samej głębokości i w równych odstępach od siebie. Takie sadzenie „pod sznurek” jest przydatne na dużych plantacjach, ponieważ ułatwione są wszelkie zabiegi pielęgnacyjne. Nie ma tu jednak tak pożądanego w ogrodach przydomowych efektu nieregularności.
Sadzenie cebul - metoda holenderska
Sadzenie cebul – metoda holenderska
Szafirki sadzone w dużej grupie metodą holenderską
Szafirki sadzone w dużej grupie metodą holenderską

Jeśli natomiast chcemy uzyskać nieregularną rabatę wiosenną to warto zastosować tzw. metodę holenderską, która jest odmianą metody zagonowej. Polega ona na wykopaniu dołka, najlepiej o nieregularnych kształtach i ułożeniu na wyrównanym dnie dołka cebul według własnej fantazji, pamiętając jednak, że cebule muszą być podobnej wielkości.               

Koszyczek do sadzenia cebul
Koszyczek do sadzenia cebul
Cebule możemy sadzić w pojemnikach
Cebule możemy sadzić w pojemnikach

Cebule można też sadzić w różnego rodzaju pojemnikach, które po pierwsze ułatwiają późniejsze wykopywanie cebul, a po drugie zabezpieczają przed gryzoniami.  Dno pojemnika wysypuje się płytką warstwą podłoża, na nim układa cebule i tak wypełniony pojemnik wkłada się np. do dołka wykopanego zgodnie z metodą holenderską.

Cebule można także sadzić pojedynczo w dowolnych miejscach ogrodu. Kwitnące w przypadkowych miejscach wiosenne rośliny cebulowe dają bardzo miły efekt, są jednak dość niewygodne w pielęgnacji oraz trudne do odszukania podczas wykopywania cebul. Pomocnym narzędziem do takiego sadzenia cebul jest specjalna sadzarka.

Często stosuje się sadzenie cebul na trawnikach. Idea takiej metody jest bardzo piękna – trawnik kwitnący wiosną! Należy jednak pamiętać, że ekspansywna trawa bardzo szybko zagłuszy rośliny cebulowe, a pielęgnacja roślin i wykopywanie cebul wręcz niemożliwe. Jedynie narcyzy całkiem nieźle radzą sobie wśród trawy, a ponadto są niejadalne dla gryzoni.

Niezależnie od metody sadzenia, po zasypaniu cebul ziemią powierzchnię gleby dokładnie wyrównujemy, aby nie tworzyły się dołki, w których mogłyby się tworzyć zastoiska wody, a następnie teren obsadzony cebulami obficie podlewamy.


5. zimowanie

Typowe gatunki cebulowe (tulipany, narcyzy, hiacynty itp) spędzają zimę w gruncie, w postaci ukorzenionych już cebul. Zagony z cebulami wymagają lekkiego okrycia po nastaniu mrozów. Zbyt wczesne okrycie mogłoby spowodować przedwczesne wybijanie w pędy nadziemne a także gromadzenie się gryzoni w ciepłym okryciu. Zagony z cebulami okrywamy korą, trocinami, torfem lub liśćmi.


gatunki cebulowe: