Ginkgo biloba – miłorząb dwuklapowy


Pochodzenie i opis
Ginkgo biloba - miłorząb dwuklapowy
Ginkgo biloba – miłorząb dwuklapowy, charakterystyczne wachlarzowate liście

Miłorząb dwuklapowy rośnie dziko jedynie w Chinach, w prowincji Syczuan. Można tam podziwiać ponad 150 okazów. Niektóre znacznie przekraczają wiek 1000 lat. Jest to relikt i endemit. W Chinach uznaje się go za drzewo święte. W Polsce pierwsze egzemplarze pojawiły się w XVIII w. w Łańcucie (najstarszy w Polsce), następnie w Krakowie, Warszawie (Ogród Botaniczny UW) oraz w szkółkach Kórnickich.

Miłorząb jest długowiecznym, wolno rosnącym drzewem, dorastającym w swojej ojczyźnie do 40 metrów, w uprawie osiąga połowę tej wysokości. Wytwarza głęboki, palowy system korzeniowy. Kora pnia dość mocno spękana. U starych osobników na pniu i konarach mogą pojawiać się charakterystyczne narośla, tzw. „czi-czi”. Są to zdrewniałe wyrośla, które stopniowo wrastają w glebę, po czasie mogą się zakorzeniać i tworzyć nową roślinę.

Miłorząb – drzewo iglaste, liściaste?

Miłorząb należy do roślin nagozalążkowych, dlatego właściwie powinnam go umieścić wśród sosen i świerków. Jednakże ze względu na wytwarzanie szerokich blaszek liściowych, a nie igieł, zamieszczam jego opis wśród drzew liściastych. Z daleka pokrojem przypomina drzewo iglaste, a jesienią, gdy jego liście żółkną można go pomylić z modrzewiem. Gałęzie wyrastają z głównego pnia prawie pod kątem prostym, podobnie jak u gatunków iglastych.

Ginkgo biloba - miłorząb dwuklapowy

U miłorzębu wyróżnia się zarówno długopędy, jak i krótkopędy z wyraźnymi bliznami po zeszłorocznych liściach. Krótkopędy wyglądają jak chropowate trzoneczki. Na krótkopędach liście są zebrane w pęczki, a na długopędach wyrastają pojedynczo. Liście, podobnie jak cała roślina, są wyjątkowe i niepowtarzalne.

Liście miłorzębu osadzone są na długich ogonkach, przypominają wachlarz, a ich unerwienie przebiega od nasady ogonka do brzegów liścia (tzw. unerwienie dychotomiczne, typowe jedynie dla skamieniałości z dawnych epok).

Większość liści posiada na środku wgłębienie dzielące liść na dwie klapy (stąd nazwa), choć istnieją różnice w kształcie liści, uzależnione od miejsca wyrastania (na krótkopędach najczęściej liście bez wcięcia), wieku rośliny i jej usłonecznienia. Najpiękniej prezentują się jesienią, kiedy to przebarwiają się na cytrynowożółty kolor, niespotykany u żadnego innego gatunku liściastego (podobnie przebarwia się modrzew).

Miłorząb jest gatunkiem rozdzielnopłciowym i dwupiennym. Osobniki męskie są bardziej smukłe, przypominające sylwetką drzewa iglaste, natomiast okazy żeńskie mają koronę szerszą, przypominającą drzewa liściaste. Kwiaty żeńskie są niepozorne, osadzone po 2 na długich szypułkach wyrastających z kątów liści, na krótkopędach. Kwiaty męskie zebrane są w kilkucentymetrowe kotki, również wyrastają z krótkopędów. Kwitnienie przypada na V-VI.

Ginkgo biloba - miłorząb dwuklapowy
Ginkgo biloba – miłorząb dwuklapowy, kwiatostany męskie

Miłorząb wchodzi w fazę kwitnienia w wieku kilkudziesięciu lat i przed okresem kwitnienia trudno jest rozpoznać płeć drzewa. Z kwiatów żeńskich, po zapyleniu przez wiatr i nawet kilkumiesięcznym zapłodnieniu powstaje kuliste nasiono otoczone żółtą mięsistą osnówką („gin-kyo” z japońskiego jest tłumaczone jako „złoty owoc”). Nasiono to przypomina zwisającą śliwkę (nie jest to jednak owoc, bo roślina należy do nagozalążkowych).

Po dojrzeniu „śliwki” zaczynają wytwarzać niemiłą woń zjełczałego masła.

Opadają dopiero po dłuższych przymrozkach, już po opadnięciu liści. W terenach zieleni wysadza się przede wszystkim osobniki męskie, które nie zanieczyszczają okolicy śmierdzącymi nasionami. Często, jako ciekawostkę, zaszczepia się na okazach męskich żeńską gałąź. W Polsce nasiona rzadko dojrzewają, a ich zdolność kiełkowania nie przekracza 30%.

Ginkgo biloba - miłorząb dwuklapowy
Nasiono w osnówce przypomina śliwkę
Wymagania

Gatunek wybitnie światłolubny. Starsze okazy są całkowicie odporne na mróz, młodsze (szczególnie siewki i młode sadzonki) należy przez  kilka lat okrywać na zimę włókniną lub słomą oraz ściółkować glebę. Po przemarznięciu odbijają w liczne pędy boczne i tworzą kilka przewodników.

Najlepiej rośnie na glebach lekko kwaśnych, żyznych, choć doskonale radzi sobie na przeciętnych. Nie znosi jedynie zbyt wysokiego lustra wody gruntowej, a także gleb piaszczystych oraz podmokłych. Dobrze znosi warunki miejskie i coraz częściej jest sadzony w zieleni miejskiej. Ze względu na nierozgałęziony, głęboki system korzeniowy, nie znosi przesadzania. Najlepiej robić to wiosną, po wykopaniu z dużą bryłą ziemi. Jest całkowicie odporny na choroby i szkodniki, niebezpieczne mogą być dla niego jedynie gryzonie glebowe (warto sadzić rośliny z korzeniami w metalowych siatkach zapobiegających obgryzaniu korzeni np. przez nornice). Doskonale znosi cięcie, można więc stosować go na strzyżone żywopłoty oraz do tworzenia drzewek bonsai.

Zastosowanie

Coraz częściej miłorząb sadzi się jako soliter lub w niewielkich grupach w kompozycjach krajobrazowych. Szczególnie ładnie wygląda jesienią, gdy liście przebarwiają się na cytrynowo żółto oraz zimą, gdy dobrze widać charakterystyczne drabiniaste rozgałęzienia i liczne krótkopędy. Sadzi się go w większych ogrodach przydomowych jako ciekawostka (bardzo oryginalne liście). Doskonały gatunek do sadzenia w dużych miastach ze względu na dużą tolerancję na warunki wielkomiejskie.

Ginkgo biloba - miłorząb dwuklapowy
Liście miłorzębu przebarwiają się jesienią na żółto

Miłorząb dwuklapowy można stosować na żywopłoty strzyżone i niestrzyżone, a także jako drzewo alejowe, głównie w krajach Europy Zachodniej.

Należy pamiętać o unikaniu sadzenia osobników żeńskich, które wytwarzają śmiecące i niezbyt ładnie pachnące nasiona i mają szerszą niż osobniki męskie koronę.

Miłorząb ma zastosowanie nie tylko w ogrodzie

Miłorząb od dawna wykorzystuje się w ziołolecznictwie i farmacji. Wyciąg z liści ma działanie usprawniające krążenie krwi w mózgu i poprawiające procesy zapamiętywania. Wpływa też na lepsze krążenie skórne. W aptekach spotkać możemy liczne tabletki i maści, które mają w swoim składzie wyciąg z liści miłorzębu. Na zachodzie Europy istnieją ogromne plantacje miłorzębu, zakładane do pozyskiwania leczniczych ekstraktów z liści. W Chinach miłorząb uprawia się jako drzewo owocowe, gdyż nasiona bez mięsistej osnówki, prażone lub gotowane są przysmakiem tamtejszej kuchni.

Nasiona miłorzębu prażone lub gotowane są przysmakiem chińskiej kuchni.
Rozmnażanie

Miłorząb rozmnaża się przez wysiew nasion oczyszczonych z miąższu, jesienią lub po stratyfikacji – wiosną. Nasze nasiona wschodzą słabo, ponadto bardzo trudno jest wyselekcjonować siewki na żeńskie i męskie. Można też rozmnażać miłorząb przez sadzonki zielne, ale rośliny tak wyprodukowane bardzo wolno rosną i tworzą krzywy pień i nieregularną koronę.

Czy wiesz, że
  • Miłorząb jest jedynym gatunkiem w swoim rodzaju. Jest też jedynym drzewem liściastym wśród nagozalążkowych (pozostałe to drzewa i krzewy iglaste). Pod względem taksonomiczym jest to najstarszy żyjący gatunek drzewa na świecie.
  • Liść miłorzębu widnieje w logo Ogrodu Botanicznego UW w Warszawie. Ogród Botaniczny UW szczyci się posiadaniem jednego z najstarszych w Polsce miłorzębów. Posadzono go w 1824 roku, obecnie jest pomnikiem przyrody.
  • Plemniki miłorzębu są ruchliwe, podobnie jak u mszaków i paprotników. Zapłodnienie i rozwój zarodka następuje dopiero po opadnięciu „nasion” na ziemię, jesienią – kilka miesięcy po zapyleniu.
  • Mięsista, cuchnąca osnówka ma właściwości alergizujące, może spowodować podrażnienia skóry.
  • Miłorząb jest rośliną wyjątkowo odporną na niekorzystne czynniki zewnętrzne (choroby, szkodniki, klimat, gleba), prawdopodobnie ze względu na obecność licznych substancji wykorzystywanych przez nas jako lecznicze (w tym przeciwutleniaczy). Podobno był pierwszą rośliną, która zaczęła zupełnie normalnie odrastać po wybuchu bomby atomowej w Hiroszimie.

1

Napisz komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Rośliny ozdobne